The future is private
Αγαπημένε πιτσιρίκο,
Παραθέτω διάφορες σκόρπιες σκέψεις που έχω κάνει στο παρελθόν σχετικά με την τεχνολογία και το διαδίκτυο, με αφορμή αυτό που έχεις πει πολλές φορές για την έλλειψη ενός μικρότερου κοινωνικού δικτύου, μακριά από την πολλή συνάφεια του Facebook.
Spoiler: Στο τέλος του κειμένου, σου έχω καλά νέα, αποκαλύπτω ότι υπάρχει ήδη το κοινωνικό δίκτυο που ψάχνεις.
Αρχικά, θα πάω σχεδόν έναν ολόκληρο χρόνο πίσω, όταν πολλοί μίλησαν για τα social media και το Parler, το κοινωνικό δίκτυο που οι “Δημοκράτες” έκλεισαν σε μια μέρα μετά το ντου που έγινε στο Αμερικανικό Καπιτώλιο.
Ο Peter Sunde Kolmisoppi, Σουηδός ιδρυτής του Pirate Bay, του γνωστού torrent finder που ξέρετε όσοι κατεβάζετε ταινίες από το ίντερνετ, θεώρησε ντροπιαστικό το ότι μια μεγάλη θεωρητικά εταιρεία τεχνολογίας όπως το Parler δεν είχε φροντίσει να έχει δικλείδες ασφαλείας για να συνεχίσει να λειτουργεί με πιο ανεξάρτητο τρόπο. Γνωρίζει από προσωπική εμπειρία πως πάντα υπάρχει ένας τρόπος αν έχεις την τεχνογνωσία και την φαντασία.
Μιλάμε για τον άνθρωπο που σε αντίθεση με το Parler έχει να αντιμετωπίσει πολλές κυβερνήσεις κι όχι μόνο την Αμερικάνικη, καθώς και εταιρείες πνευματικών δικαιωμάτων, παραγωγής ταινιών και μουσικής. Στα χρόνια που πέρασαν, το pirate bay κατάφερε να επιβιώσει έχοντας τους servers του σε σπηλιές και έχει σχέδια να συνεχίσει με μίνι υποβρύχια και drones. Επίσης, να σημειώσουμε ότι αν και διαφωνεί ανοιχτά με τις ιδέες που προσπαθούσαν να διαδώσουν οι χρήστες του Parler, πιστεύει ότι η διακοπή λειτουργίας του ήταν αντιδημοκρατική.
Επί τη ευκαιρία, να πω ότι πριν στείλω το κείμενο, έκανα μια αναζήτηση και είδα ότι το Parler λειτουργεί και πάλι και έχει κάνει σημαία του την ιδιωτικότητα, την ασφάλεια των χρηστών και την ελευθερία του λόγου. Ωραία συγκυρία, με τον Donald Trump να έρχεται σιγά σιγά και πάλι στην επικαιρότητα. Κομπανιέρο Άρη, έρχονται ωραίες μέρες στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Φεύγοντας από το τελειωμένο Parler, να συνεχίσουμε με το Facebook, το οποίο όπως και τα περισσότερα κοινωνικά δίκτυα έχει πάρει φωτιά, μιας και την περίοδο της πανδημίας ο κόσμος είναι κλεισμένος στα σπίτια και αναλώνεται σε ιντερνετικές διαφωνίες και αυτοπροβολή.
Όπως έχουν αναφέρει κάποιοι φίλοι επανειλημμένα στο blog, πρέπει να θυμόμαστε ότι από την στιγμή που ανεβάζουμε δημόσια μια φωτογραφία μας στο Facebook, χάνουμε κάθε δικαίωμά μας στην φωτογραφία αυτή. Απόδειξη αποτελεί η νεαρή προγραμματίστρια που “κατέβασε” όλα τα δημόσια δεδομένα του Parler (φωτογραφίες, αναρτήσεις, βίντεο) λίγο πριν το κλείσουν, και τα ξαναδημοσίευσε ανοιχτά και προσβάσιμα για όποιον επιθυμεί να διερευνήσει μόνος του και να καταλάβει τι ακριβώς συνέβη στις 6 Ιανουαρίου.
Το Facebook αποτελεί πρωταθλητή στον τομέα της παρακολούθησης και ιχνηλάτησης του ιντερνετικού μας αποτυπώματος. Μην τρομάζετε, δεν ψάχνουν αναρχικούς και τρομοκράτες, στοχευμένες διαφημίσεις θέλουν να κάνουν και να σας πουλήσουν την καφετιέρα που δεν ξέρατε ότι χρειάζεστε. Δεν είναι εταιρεία τεχνολογίας, ούτε κοινωνικό δίκτυο, μια εταιρεία μάρκετινγκ με πολύ καλούς προγραμματιστές είναι.
Στο Facebook ή αλλιώς Meta, ανήκει το Instagram, το Whatsapp, το Messenger και η Oculus, μια εταιρεία εικονικής πραγματικότητας για την οποία θα ακούμε όλο και περισσότερο όσο περνάει ο καιρός. Όταν αποδεχόμαστε τους όρους μιας από τις παραπάνω εταιρείες, τους δίνουμε και το δικαίωμα να διαχειρίζονται τα προσωπικά μας δεδομένα, να διαβάζουν τα μηνύματα που ανταλλάζουμε και τις φωτογραφίες που στέλνουμε και ανεβάζουμε δημόσια και μη. Όταν λέω “διαβάζουν”, μην φαντάζεστε μία κουτσομπόλα θείτσα που διαβάζει τα μηνύματά σας. Ο αλγόριθμος τα διαβάζει και μας κατηγοριοποιεί ανάλογα. Και επειδή αυτή είναι μια αρκετά πολύπλοκη διαδικασία, τους το κάνουμε ακόμα πιο εύκολο, ανεβάζοντας μόνοι μας προσωπικές πληροφορίες.
Ας πάρουμε το παράδειγμα της “Α”. H “Α” είναι μια κοπέλα στα 20 φεύγα με λογαριασμό σε FB, Insta κλπ. Δημιουργώντας τον λογαριασμό της, θεώρησε υποχρέωσή της να βάλει την ημερομηνία γέννησής της, την πόλη κατοικίας της, το πού εργάζεται και φυσικά ότι είναι single. Ανεβάζει όσο καλύτερες φωτογραφίες προφίλ μπορεί και τις ανανεώνει υπερβολικά συχνά.
Όλα τα παραπάνω αυτόματα κατηγοριοποιούν την “A” σαν μια νέα κοπέλα που ψάχνει να γνωρίσει κάποιον και, σύμφωνα με την τεχνητή νοημοσύνη που σκανάρει τις φωτογραφίες της, πιθανότατα ψάχνει για σοβαρή σχέση. Η ροή ειδήσεών της αρχίζει να πλημμυρίζει με διαφημίσεις για ρούχα, καλλυντικά και dating apps, όχι όμως Tinder, τα άλλα που είναι για πιο σοβαρές σχέσεις. Ένα κλικ και κάνει λογαριασμό στο dating app, γνωρίζει κάποιον και αλλάζει το status της σε “it’s complicated”. Τώρα η ροή ειδήσεων της γεμίζει με ταξιδιωτικές προσφορές που προωθούν ρομαντικές αποδράσεις σαββατοκύριακου και κλείνει ταξιδάκι στη Βενετία με τη σχέση της.
Μετά από μερικούς μήνες, το status αλλάζει και πλέον είναι επίσημα σε σχέση. Ο χρόνος περνάει και πλέον δεν είναι μόνη στις φωτογραφίες προφίλ. Ποζάρει παρέα με το αμόρε και δείχνουν το δαχτυλίδι του αρραβώνα τους. Ο αλγόριθμος το πιάνει και πριν αλλάξει καν το status της, αρχίζουν οι διαφημίσεις για φωτογράφους γάμων και wedding planners στην πόλη που μένει. Παντρεύονται, αλλάζει το status, και οι διαφημίσεις είναι τώρα για στεγαστικά δάνεια, αργότερα για ρούχα για μωρά και κάπως έτσι κυλάει η ζωή.
Κάθε νέα λειτουργία του FB και Insta, (clicks, likes, stories κλπ) είναι προσεκτικά σχεδιασμένη για να πάρει περισσότερα clicks σε διαφημίσεις και να δημιουργήσει πιο ολοκληρωμένη εικόνα για την προσωπικότητα των χρηστών του (you are what you click) και με τη σειρά της πιο στοχευμένες διαφημίσεις. Τα δισεκατομμύρια χρηστών του FB κάνουν δισεκατομμύρια κλικς και likes και ο Ζούκερμπεργκ βγάζει δισεκατομμύρια δολάρια.
“Και πού είναι το πρόβλημα;” θα πουν κάποιοι. Η ιστορία είναι ένα win-win και η τεχνολογία μας κάνει τη ζωή ευκολότερη.
Αρχικά, θα τους χαλάσω το παραπάνω happy ending στα γρήγορα και μετά θα το κάνω ακόμα πιο δυστοπικό. Η “A” χωρίζει, το αμόρε δεν είναι πια στις φωτογραφίες, το status της άλλαξε αλλα ο αλγόριθμος συνεχίζει να της εμφανίζει τον πρώην στη ροή ειδήσεων γιατί βλέπει ότι αυτό αυξάνει τον χρόνο που περνάει στο κοινωνικό δίκτυο, άρα και τις πιθανότητες να κάνει κλικ σε διαφημίσεις. Παρακολουθεί τις φωτογραφίες που ανεβάζει ο πρώην, τα μέρη που κάνει check-in και τους φίλους που ταγκάρει. Φτάνει η στιγμή που o πρώην αρχίζει να ανεβάζει φωτογραφίες με το νέο του αμόρε, μία κοπέλα 10 χρόνια νεότερη της. Την πιάνει απόγνωση και αφήνει το FB και το γυρίζει σε Insta που δεν έχει λογαριασμό ο πρώην. Εκεί πέφτει πάνω στις ορδές των influencers με τα τις τέλειες ζωές και τα τέλεια κορμιά και αρχίζει να έχει σημάδια κατάθλιψης. Γυρνάει στο FB και τώρα η ροή ειδήσεών της γεμίζει με διαφημίσεις για ψυχοθεραπεία και life coaching.
“Και πού είναι το πρόβλημα;” θα πουν πάλι κάποιοι; “Αυτά συνέβαιναν και στην πραγματική ζωή πριν εμφανιστεί ο Ζούκερμπεργκ.”
Ας το κάνουμε πιο δυστοπικό τώρα και να βάλουμε στο προσκήνιο και τους συνωμοσιολόγους που έχουν βάλει στο στόχαστρο τον Bill Gates που θα μας βάλει τσιπάκια και θα μας παρακολουθεί.
Ποιός Bill Gates, ρε παιδιά; Οι ίδιοι που λένε αυτά, ανεβάζουν μέχρι και τι νούμερο βρακί φοράνε στα κοινωνικά δίκτυα.
Σκεφτείτε το λίγο: Ο Ζουκ ξέρει το όνομά τους, το email τους, το τηλέφωνό τους, την διεύθυνσή τους, το μισό βιογραφικό τους, τα οικεία τους πρόσωπα, πού συχνάζουν και με ποιους συχνάζουν (κάποιες φορές ακριβώς την στιγμή που συμβαίνει) και τέλος μερικές εκατοντάδες και βάλε φωτογραφίες τους. Όλα αυτά είναι πληροφορίες που οι ίδιοι δίνουν.
Αν βάλεις σε όλα τα παραπάνω και τα συμπεράσματα που βγάζει ο αλγόριθμος μόνος του από τις αλληλεπιδράσεις που έχουν στο διαδίκτυο, θα έμενε ο Όργουελ με το στόμα ανοιχτό. Αν πήγαινε κάποιος στο τοπικό αστυνομικό τμήμα ή ακόμα και στην ΕΥΠ, λιγότερες πληροφορίες θα είχαν.
Το πρόβλημα είναι πλέον προφανές. Οι αθώες αυτές εταιρείες δεν έχουν πλέον μόνο χρήματα, έχουν και πολιτική επιρροή. Αν αύριο η Ιρλανδία αποφάσιζε να επιβάλλει φόρους στα ευρωπαϊκά, σχεδόν offshore, κεντρικά του Facebook στο Δουβλίνο, το Facebook θα μπορούσε εύκολα αν ήθελε να εκβιάσει ή να ρίξει λάσπη στην κυβέρνηση της Ιρλανδίας μέσω των ειδήσεων που θα αποφάσιζε να δουν οι χρήστες του. Παράνομο; Ποιος θα το ανακαλύψει και πότε; (δες σκάνδαλο Cambridge Analytica).
Το συμπέρασμα είναι ότι αυτές οι εταιρείες υπάρχουν όσο τις χρησιμοποιούμε. Με το πού σταματήσουμε, παύουν και να υπάρχουν. Επίσης, το πώς τις χρησιμοποιούμε μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά σε σχέση με το μέγεθος της δύναμης που τους δίνουμε.
Από προσωπική επαγγελματική εμπειρία γνωρίζω ότι τα ποσά που ξοδεύονται στις διαφημίσεις στο Google και στα social media είναι αδιανόητα και εξωφρενικά. Η εγγύηση της τέλειας στοχευμένης διαφήμισης, την κάνει μια πολύ ασφαλή επένδυση για μια εταιρεία που θέλει να πουλήσει τα προϊόντα της. Στις μεγάλες εταιρείες πλέον υπάρχουν τμήματα “user acquisition” που ουσιαστικά “αγοράζουν” πελάτες/χρήστες κοινωνικών δικτύων. Δηλαδή, ξέρουν με ακρίβεια το ποσοστό του διαφημιστικού τους προϋπολογισμού που θα καταλήξει σε πωλήσεις.
Μπορώ να γράφω για πολύ ακόμα, ειδικά για το θέμα της ιχνηλάτησης που γίνεται από την στιγμή που κάποιος επισκεφθεί μια ιστοσελίδα και πως οι διαδρομές και προτιμήσεις μας στο διαδίκτυο πουλιούνται και αγοράζονται από τρίτες εταιρείες που με την σειρά τους τις ξαναπουλάνε στους μεγαλύτερους παίκτες και εν τέλει στα κοινωνικά δίκτυα που ενώνουν τα κομμάτια του παζλ και γνωρίζουν περισσότερα για εμάς από ότι εμείς οι ίδιοι. Θα σταματήσω όμως εδώ γιατί αναρωτιέμαι ποιος θα αντέξει και θα φτάσει μέχρι το τέλος του κειμένου.
Και ήρθε η ώρα να σου αποκαλύψω, πιτσιρίκο, πώς το κοινωνικό δίκτυο που ψάχνεις υπάρχει γιατί το δημιούργησες εσύ, οι αναγνώστες σου και οι συνδρομητές σου. Είναι το ίδιο το blog. Όσο περνάει ο καιρός γίνεται όλο και καλύτερο χωρίς τη βοήθεια κάποιου αλγορίθμου ή τεχνητής νοημοσύνης. Οι άνθρωποι του blog γνωριζόμαστε μέσα από τις σκέψεις μας και τις συνομιλίες μας.
Έχουμε την δική μας ψηφιακή αυλή του Επίκουρου.
Φιλιά από το ανατολικό Βερολίνο,
Ο άλλος Βασίλης
Υ.Γ. Δεν έχω κάτι να προσθέσω αλλά το έβαλα για να κρατήσω την παράδοση.
(Αγαπητέ άλλε Βασίλη, πολύ ωραίο το κείμενό σου. Εγώ θα πρέπει να ευχαριστήσω το Facebook γιατί με βοήθησε να αντιληφθώ πόσοι ηλίθιοι, πόσοι προβληματικοί και πόσοι καταθλιπτικοί υπάρχουν. Δεν έκανα ποτέ προφίλ στο Facebook και το χρησιμοποιώ μόνο για την διάδοση των κειμένων του μπλογκ. Βέβαια, το Facebook, εδώ και 8-9 μήνες, έχει κόψει την διάδοση των ποστ που κάνω αλλά και πάλι ευχαριστώ το Facebook γιατί βρήκα την ησυχία μου. Σωστό είναι αυτό που γράφεις για το μπλογκ. Νομίζω πως αυτή είναι η καλύτερη φάση του μπλογκ μέχρι τώρα και, όπως ακούς στα podcast, είμαι χαρούμενος. Την περνάω φίνα, ιδιαίτερα στα podcast που κάνουμε παρέα με άλλους φίλους. Φίνα την περνάνε και πολλοί φίλοι, όπως καταλαβαίνω. Ποτέ δεν μου άρεσαν οι μάζες, αν και υπάρχουν κείμενά μου που έχουν κάνει πάνω από 1 εκατομμύριο αναγνώσεις και πάνω από 120 χιλιάδες like. Λίγοι και καλοί. Να είσαι καλά. Σε ευχαριστώ πολύ για όλα. Να ξέρεις πως σε σκέφτομαι κάθε φορά που περπατάω και φοράω τα παπούτσια που μου χάρισες. Την αγάπη μου.)
Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου
Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.