Memento mori

Αγαπημένε αδερφέ πιτσιρίκο,
Αφορμή για να σου γράψω πάλι, στάθηκε το Αδιέξοδο του Χρήστου, το κείμενο του Ηλία και γενικότερα η όλη υπαρξιακή κουβέντα που ξεσηκώθηκε, με τα κείμενα των φίλων και τα podcast που ακολούθησαν.

Νομίζω πως όλα αυτά τα ερωτήματα που τέθηκαν και οι απαντήσεις που δόθηκαν, είναι πάρα πολύ σημαντικά για όλους μας.

Στη πολυάσχολη καθημερινότητά μας, λίγοι βρίσκουν τον χρόνο και τη διάθεση να τα απαντήσουν.

Οι περισσότεροι πάνε στον αυτόματο.

Γιατί είναι άβολα ερωτήματα και οι μονόστιχες απαντήσεις που βρίσκεις στο ίντερνετ, είναι εύκολες και παρηγορητικές, αλλά παντελώς άχρηστες.

Όπως είπες, ακολουθούμε ένα μονοπάτι που χαράχτηκε από προηγούμενες γενιές, σε προηγούμενες εποχές και το οποίο αδυνατεί να μας πάει εκεί που θέλουμε.

Αυτό μας κάνει βαθιά δυστυχισμένους.

Και επειδή μας λείπουν τα εφόδια για να αντιμετωπίσουμε αυτή τη θλίψη και την αγωνία του να βρούμε τι πήγε λάθος και πώς μπορούμε να αλλάξουμε τη ζωή μας, οδηγούμαστε σε μια παράλυση.

Πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, είναι προβλήματα του πρώτου κόσμου.

Ένας άνθρωπος που φεύγει από μια εμπόλεμη ζώνη ή δεν έχει να φάει, δεν έχει χρόνο να σκεφτεί το νόημα της ζωής και γιατί δεν αισθάνεται ικανοποιημένος από τις επιλογές του.

Παρ’ όλα αυτά, αυτό δε σημαίνει πως δεν έχουν σημασία ή ότι πρέπει απλά να αισθανόμαστε ενοχές επειδή αισθανόμαστε έτσι.

Είναι καλό να μην είμαστε τυφλοί στα προνόμιά μας, αλλά αυτό δε σημαίνει πως πρέπει να αγνοούμε τα συναισθήματα μας.

Βλέπεις, όλοι μας θέλουμε να είμαστε ευτυχισμένοι.

Αλλά πόσοι από εμάς έχουν κάτσει να σκεφτούν τι είναι ευτυχία, γιατί την επιδιώκουν και γιατί, παρότι έχουν ακολουθήσει όλες τις προσταγές της κοινωνίας, δεν έχουν καταφέρει να τη βρούν.

Οι περισσότεροι από εμάς, μεγαλώσαμε με μια εικόνα της ευτυχίας βγαλμένη από τα παραμύθια και τις ταινίες.

“Και ζήσαν αυτοί καλά, κι εμείς καλύτερα.”

Λες και η ευτυχία είναι μια μόνιμη κατάσταση η οποία επέρχεται αν κάνεις τις σωστές επιλογές.

Σε μια έρευνα που έγινε πρόσφατα στους νέους, το νο.1 σημαντικό πράγμα στη ζωή τους, είναι τα λεφτά. Το νο.2, η φήμη.

Ένας καλός μισθός, μια καλή δουλειά και ο σεβασμός και οι εκτίμηση των άλλων.

Τι άλλο να ζητήσει κανείς;

Γι’ αυτό γέμισαν οι κλινικές αποτοξίνωσης και απεξάρτησης από πλούσιους και διάσημους. Από την πολλή ευτυχία.

Ο λόγος που τόσοι πολλοί άνθρωποι είναι δυστυχισμένοι στις ανεπτυγμένες κοινωνίες, είναι επειδή δεν έχουν βρεί τη δική τους εκδοχή της ευτυχίας.

Επειδή συνεχίζουν να ζούν τις ζωές τους, μέσα από τις φιλοδοξίες και τις προσταγές των άλλων. Των γονέων, των δασκάλων, της κοινωνίας.

Η γνωστή συνταγή του να σπουδάσεις κάτι εμπορικά αξιοποιήσιμο, να βγάλεις πολλά λεφτά και να βρεις ένα καλό ταίρι.

Εδώ, στην πλούσια Εσπερία, οι περισσότεροι συνάδελφοί μου, που τα έχουν όλα αυτα, περιμένουν πώς και πώς τη σύνταξη. Για να ζήσουν.

Θυσιάζουν τη ζωή τους σήμερα, το παρόν τους, για ένα άγνωστο μέλλον που δεν υπάρχει ακόμα και μπορεί να μην υπάρξει και ποτέ.

Παραλογισμός.

Δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις και, γενικά, δεν μου αρέσει να δίνω συμβουλές, γιατί ό,τι λέω είναι απλά η προσωπική μου άποψη και τίποτα παραπάνω.

Αλλά νομίζω πως θα βοηθούσε αν ξανα-συστηνόμασταν με τον εαυτό μας.

Αυτό που έχω καταλάβει, είναι πως η ευτυχία είναι προσωπική.

Και όπως έλεγε και ο Καζαντζάκης, η ευτυχία είναι στα μέτρα του κάθε ανθρώπου. Ούτε πιο ψηλά, ούτε πιο χαμηλά.

Να κοιτάξουμε μέσα μας και να σκεφτούμε κριτικά γιατί κάνουμε ό,τι κάνουμε και αν πραγματικά μας εκφράζει.

Να βρούμε τα πράγματα που μας κάνουν χαρούμενους.

Για παράδειγμα, προσωπικά, μου δίνει μεγάλη χαρά ο χρόνος που περνάω με τους κοντινούς μου φίλους, το να βρίσκομαι στη φύση, η οικογένεια μου, το να παίζω μουσική με τους φίλους μου ή και μόνος μου στο σπίτι, το να διαβάζω βιβλία, το να γράφω κείμενα στον πιτσιρίκο κλπ.

Άρα, αντί να αφιερώσω περισσότερο χρόνο στη δουλειά μου για να πάρω προαγωγή και να φανώ χρήσιμος και άξιος, ή να τρέξω στο γυμναστήριο να γίνω φέτες για να φαίνομαι πιο ωραίος, ή να παρακολουθώ τις ζωές των άλλων μέσα από την οθόνη του κινητού μου, ή να μάθω το τάδε πρόγραμμα που θα με κάνει πιο ανταγωνιστικό στην αγορά εργασίας, ή χίλια δυο άλλα πράγματα, που προσωπικά δε μου λένε απολύτως τίποτα, προτιμώ να κάνω όλα τα παραπάνω, που με κάνουν χαρούμενο.

Δεν ήμουν πάντα έτσι.

Όταν άρχισα να τα κάνω όλα αυτά, τότε κατάλαβα πόσο πολύ χρόνο είχα τελικά και πόσο χρόνο είχα σπαταλήσει σε όλα τα άλλα, που δεν είχαν πραγματική αξία για μένα.

Αν τις 1.000 ώρες ετησίως, κατά μέσο όρο, που περνάει ο κόσμος στα κοινωνικά δίκτυα, τις αφιέρωνε κάνοντας αυτά τα πράγματα που κάνουν τον καθένα μας χαρούμενο, τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά.

Δεν είναι ποτέ αργά για να αλλάξουμε.

Τώρα σε ό,τι αφορά το να σκεφτόμαστε τον θάνατο, για να εκτιμήσουμε ή να δώσουμε νόημα στη ζωή, εδώ θα διαφωνήσω με τον φίλο Ηλία και τον φίλο Γιάννη.

Αυτό δίδασκαν και οι Στωικοί. Memento mori.

Σε αυτό το θέμα, προτιμώ τον φίλο Επίκουρο.

Ο θάνατος δεν υπάρχει για κανέναν προσωπικά.

Ο φόβος του θανάτου, στη πραγματικότητα, είναι φόβος για την απώλεια της ζωής. Είναι ο φόβος του πόνου, ο φόβος της ανεκπλήρωτης ζωής, ο φόβος του αγνώστου.

Αλλά όταν υπάρχει ο θάνατος, δεν υπάρχουμε εμείς, και όσο είμαστε ζωντανοί, δεν υπάρχει ο θάνατος.

Ο φόβος του θανάτου, είναι ένας παράλογος φόβος κατά τον Επίκουρο. Γιατί στον θάνατο, δεν υπάρχει ούτε πόνος, ούτε χαρά.

Όπως είχε πει η Nawal El Saadawi, θάνατος είναι η άγνοια και η άγνοια είναι ο φόβος.

Γιατί αν γνωρίζαμε τι είναι ο θάνατος, δεν θα τον φοβόμασταν.

Ένας άνθρωπος που ζει όμως μια εκπληρωμένη ζωή, δεν φοβάται να πεθάνει.

Το φάρμακο έναντι στον φόβο του θανάτου, είναι να ζήσουμε τη ζωή που θέλουμε.

Και έρχομαι τώρα στο νόημα.

Ένας από τους λόγους της δυστυχίας των ανθρώπων, είναι ότι αναζητούν ένα νόημα στη ζωή.

Ένα νόημα, όμως, θα υπήρχε αν υπήρχε μόνο ένας άνθρωπος, αλλά υπάρχουν 7 δισ.

Το νόημα της ζωής δεν είναι ένα μέγεθος για όλους.

Πολλοί από εμάς, μπερδεύουμε το νόημα με τον σκοπό. Δεν είναι το ίδιο.

Για παράδειγμα, αν πας για φαγητό σε ένα κινέζικο εστιατόριο, το μενού έχει σκοπό να σου δείξει τα φαγητά που είναι διαθέσιμα.

Αλλά αν το μενού είναι στα κινέζικα, ενώ εξακολουθεί να εξυπηρετεί τον σκοπό του, αν δεν ξέρεις κινέζικα, δεν έχει κανένα απολύτως νόημα.

Πολλοί, βρίσκουν τον σκοπό τους, αλλά αυτό δεν τους προσφέρει απαραίτητα και νόημα στη ζωή.

Ο σκοπός στη ζωή, έχει να κάνει με εξωγενή πράγματα. Το νόημα, είναι καθαρά εσωτερικό.

Ένας άνθρωπος που ψάχνει το νόημα της ζωής σε εξωγενή πράγματα, θα καταλήξει δυστυχισμένος.

Γιατί δεν έχουμε κανέναν έλεγχο σε ό,τι μας συμβαίνει.

Ούτε καν στο ίδιο μας το σώμα δεν έχουμε απόλυτο έλεγχο. Αν είχαμε, δεν θα αρρωσταίναμε ποτέ και δεν θα μπορούσε κανείς να μας βλάψει σωματικά.

Το μόνο στο οποίο μπορούμε να ασκήσουμε έλεγχο, αν το θέλουμε, είναι στο μυαλό μας, στη σκέψη μας.

Για να το κάνουμε αυτό, θέλει δουλειά.

Χρειάζονται εφόδια, πνευματικά, αποκτώντας γνώση, βελτιώνοντας και ακονίζοντας τον νου μας. Εφόδια της ψυχής, γνωρίζοντας τον εαυτό μας καλύτερα, ώστε να μην είμαστε έρμαια των τραυμάτων μας.

Συνειδητότητα, όπως λες και ξαναλές.

Εκεί θα βρούμε και το προσωπικό μας νόημα, αν πραγματικά υπάρχει.

Προσωπικά, δεν βρίσκω κανένα νόημα στη ζωή, ούτε και πιστεύω πως χρειάζεται να υπάρχει.

Είμαι ένας άνθρωπος, πάνω σε μια μπάλα που λέγεται Γή και ταξιδεύω μαζί με 7 δισεκατομμύρια άλλους, με ιλιγγιώδη ταχύτητα, γύρω από ένα αστέρι, που ταξιδεύει και αυτό γύρω από έναν γαλαξία, ο οποίος είναι ένας από εκατοντάδες δισεκατομμύρια άλλους γαλαξίες.

Τρέχα γύρευε.

Η υπαρξιακή μας δυστυχία, έρχεται, όταν η ανάγκη μας να καταλάβουμε τη ζωή και να της δώσουμε νόημα, έρχεται σε σύγκρουση με τον παραλογισμό του κόσμου που ζούμε.

Όταν η ανάγκη μας για μια απόλυτη απάντηση σε όλο αυτό, συναντά την αδυνατότητα να εξηγήσουμε αυτόν τον κόσμο και τη ζωή, με βάση τη λογική.

Αν θα έδινα κάποιο νόημα στη ζωή, θα συμφωνούσα με τον προλαλήσαντα Ηλία, το νόημα είναι η ζωή η ίδια.

Το ότι υπάρχουμε είναι το νόημα. Δεν χρειάζεται κανένα άλλο.

Ζούμε σε έναν παράλογο κόσμο, χωρίς απόλυτες και διαχρονικές αξίες.

Το μεγαλύτερο μέρος της ζωή μας, το περνάμε χτίζοντας τις ζωές μας με την ελπίδα ενός καλύτερου αύριο. Ένα αύριο που μας φέρνει πιο κοντά στον θάνατο, δηλαδή στο τέλος της ζωής.

Παράλογο.

Ζούμε λες και δεν ξέρουμε ότι θα πεθάνουμε, λες και δεν είναι το μόνο σίγουρο πράγμα σε αυτή τη ζωή.

Η αναγνώριση αυτού του παραλόγου, είναι το πρώτο βήμα για να το υπερνικήσουμε.

Η ζωή είναι αγώνας. Σε κάθε εποχή διαφορετικός, με διαφορετικούς όρους, αλλά αγώνας.

Το παράλογο της ζωής, δεν μπορούμε να το αποφύγουμε, αλλά δεν χρειάζεται να το αποδεχτούμε.

Δεν χρειάζεται να είμαστε δέσμιοι της ελπίδας για ένα καλύτερο αύριο ή της ανάγκης να ακολουθήσουμε έναν συγκεκριμένο σκοπό και να δώσουμε ένα συγκεκριμένο νόημα.

Η αναγνώριση της ομορφιάς γύρω μας και των πραγμάτων και καταστάσεων που μας δίνουν χαρά, είναι τα εφόδια μας για τον αγώνα της ζωής. Για να αποτινάξουμε τον παραλογισμό της.

Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν μπορεί να υπάρξει ομορφιά και ευτυχία, χωρίς τον αγώνα, χωρίς τις δυσκολίες, χωρίς θλίψη.

Ο ουρανός είναι γεμάτος με αστέρια, αλλά είναι αδύνατο να τα δούμε στο φώς της ημέρας. Χρειαζόμαστε το σκοτάδι της νύχτας, για να απολαύσουμε την ομορφιά τους.

Έτσι και η ευτυχία. Δεν μπορεί να υπάρξει ευτυχία χωρίς αγώνα, χωρίς ανήφορο.

Ένα από τα βιβλία που με σημάδεψαν, είναι Ο Μύθος του Σίσυφου, του Albert Camus.

Ο Σίσυφος αψήφισε τον θάνατο και οι θεοί τον τιμώρησαν με την ύστατη τιμωρία του παραλόγου. Να σπρώχνει έναν βράχο μέχρι την κορυφή ενός βουνού και όταν φτάνει στην κορυφή, ο βράχος να κατρακυλά από την άλλη και να πρέπει να τον ξανασπρώξει πάνω.

Για πάντα.

Το απόλυτο παράλογο.

Οι περισσότεροι επικεντρωνόμαστε μόνο στη δυστυχία του να σπρώχνει τον βράχο στο βουνό.

Ξεχνάμε πως αυτό είναι μόνο η μισή αιωνιότητα.

Η άλλη μισή αιωνιότητα είναι όταν ο Σίσυφος κατεβαίνει το βουνό, ελεύθερος από το βάρος, ανάλαφρος.

Παρά τον παραλογισμό και τη δυσκολία της ανηφόρας, σε εκείνη τη στιγμή που κατεβαίνει το βουνό, ο Σίσυφος είναι ελεύθερος, ευτυχισμένος.

Εύχομαι σε όλους μας, και προσωπικά στον Χρήστο, δύναμη για τον ανήφορο και σοφία για να απολαύσουμε τον κατήφορο.

Και αγάπη. Πολλή αγάπη.

Από το μακρινό Αμστελόδαμο, που είναι επίπεδο, με αγάπη,

Κώστας

(Αγαπητέ Κώστα, επειδή είμαι επικούρειος, με καλύπτει η άποψη του Επίκουρου για τον θάνατο πως ο θάνατος δεν πρέπει να μας απασχολεί γιατί όταν υπάρχουμε εμείς δεν υπάρχει ο θάνατος και όταν υπάρχει ο θάνατος δεν υπάρχουμε εμείς. Βέβαια, ο Επίκουρος αναφέρεται στον δικό μας θάνατο, όχι στον θάνατο των ανθρώπων που αγαπάμε και στο σοκ που μας προκαλεί η απώλεια, ο οποία είναι κι αυτή μέρος της ζωής. Επίσης, ο Επίκουρος έζησε σε μια προχριστιανική κοινωνία, σε έναν μεγάλο πολιτισμό. Δηλαδή, έζησε σε μια κοινωνία χωρίς δόγματα και ενοχές. Και ήταν ένας μεγάλος δάσκαλος ο οποίος ζούσε λιτά και δεν ξεχώριζε άνδρες, γυναίκες, εταίρες και δούλους. Εμείς δεν ζούμε στον Κήπο του Επίκουρου. Δηλαδή, το πώς βλέπει κάποιος τον θάνατο -και όχι μόνο τον θάνατο- έχει να κάνει και με τη ζωή που ζει, η οποία καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον του. Κατά την ταπεινή μου γνώμη, αυτό που τρομάζει τους περισσότερους ανθρώπους δεν είναι ο θάνατος. Είναι ότι δεν έζησαν. Ή ότι έζησαν τη ζωή κάποιου άλλου. Είναι αυτό που έγραψε ο Ελύτης στο “Παράπονο”:
“Εδώ στου δρόμου τα μισά
έφτασε η ώρα να το πω
Άλλα είν’ εκείνα που αγαπώ
γι’ αλλού γι’ αλλού ξεκίνησα

Στ’ αληθινά στα ψεύτικα
το λέω και τ’ ομολογώ
Σαν να ‘μουν άλλος κι όχι εγώ
μες στη ζωή πορεύτηκα

Όσο κι αν κανείς προσέχει
όσο κι αν τα κυνηγά
Πάντα πάντα θα ‘ναι αργά
δεύτερη ζωή δεν έχει.”
Σίγουρα, δεύτερη ζωή δεν έχει. Αλλά για πολλούς δεν έχει και πρώτη. Κι αυτό είναι απόγνωση. Να είσαι καλά, Κώστα. Την αγάπη μου.)

Το pitsirikos.net χρειάζεται τη βοήθειά σου

Στήριξε οικονομικά το pitsirikos.net, αν θεωρείς πως καλό είναι να υπάρχουν στην Ελλάδα και κάποιες φωνές που δεν δουλεύουν για τον Μαρινάκη, τον Αλαφούζο, τον Σαββίδη και τα άλλα παιδιά, οπότε μπορεί να διαβάσεις ή να ακούσεις κάτι διαφορετικό από αυτό που συμφέρει τους ολιγάρχες. Οι τρόποι στήριξης εδώ.